Πολυνευροπάθεια: Αιτίες, Συμπτώματα και Σύγχρονη Αντιμετώπιση

Αισθάνεστε μουδιάσματα ή μυρμήγκιασμα στα χέρια ή τα πόδια; Έχετε καίγοντα πόνο κυρίως τη νύχτα; Παρατηρείτε αδυναμία στα κάτω άκρα ή δυσκολία στη βάδιση; Αυτά μπορεί να είναι σημάδια πολυνευροπάθειας — μια πάθηση που επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως και απαιτεί εξειδικευμένη νευρολογική αξιολόγηση.

Η Δρ. Ζάγκλη Ιωάννα-Ηώ, νευρολόγος με εξειδίκευση στις νευρομυϊκές παθήσεις, παρέχει σύγχρονη διαγνωστική αξιολόγηση και θεραπευτική αντιμετώπιση πολυνευροπάθειας στην Αθήνα.

---

Τι Είναι η Πολυνευροπάθεια;

Ο όρος «πολυνευροπάθεια» (από το ελληνικό: πολύ + νεύρο + πάθηση) περιγράφει μια κατάσταση στην οποία πολλά περιφερικά νεύρα δυσλειτουργούν ταυτόχρονα. Τα περιφερικά νεύρα είναι αυτά που βρίσκονται έξω από τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό — μεταφέρουν σήματα μεταξύ του κεντρικού νευρικού συστήματος και του υπόλοιπου σώματος.

Υπάρχουν τρεις κατηγορίες νευρικών ινών που μπορούν να προσβληθούν:

• Αισθητικές ίνες: Μεταφέρουν αισθήσεις (πόνο, θερμοκρασία, αφή, δόνηση, θέση) από το σώμα στον εγκέφαλο
• Κινητικές ίνες: Μεταφέρουν εντολές κίνησης από τον εγκέφαλο στους μύες
• Αυτόνομες ίνες: Ελέγχουν ακούσιες λειτουργίες (καρδιακός ρυθμός, πίεση, πέψη, εφίδρωση)

Ανάλογα με ποιες ίνες προσβάλλονται, εκδηλώνονται διαφορετικά συμπτώματα.

Πολυνευροπάθεια vs Μονονευροπάθεια vs Πολλαπλή Μονονευροπάθεια

• Μονονευροπάθεια: Προσβάλλεται ένα μόνο νεύρο (π.χ. σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα)
• Πολλαπλή μονονευροπάθεια: Προσβάλλονται ξεχωριστά πολλά νεύρα σε διαφορετικές ανατομικές περιοχές
• Πολυνευροπάθεια: Διάχυτη, συμμετρική προσβολή πολλών νεύρων — συνήθως ξεκινά από τα πόδια και ανεβαίνει

---

Αιτίες Πολυνευροπάθειας

Υπάρχουν πάνω από 100 διαφορετικές αιτίες πολυνευροπάθειας. Η ανεύρεση της αιτίας είναι κρίσιμη, γιατί καθοδηγεί τη θεραπεία.

1. Σακχαρώδης Διαβήτης — Η Πιο Συχνή Αιτία

Η διαβητική πολυνευροπάθεια είναι η πιο κοινή μορφή πολυνευροπάθειας στον δυτικό κόσμο. Εμφανίζεται σε:

• ~10-15% των ασθενών κατά τη διάγνωση του διαβήτη
• ~50% των ασθενών μετά από 25 χρόνια νόσου

Ο μηχανισμός περιλαμβάνει:

• Τοξική βλάβη νευρικών ινών από υπεργλυκαιμία
• Μικροαγγειακή βλάβη (νεύρα δεν τρέφονται επαρκώς)
• Οξειδωτικό στρες και φλεγμονή

Τυπικά ξεκινά με συμπτώματα στα πόδια («κάλτσα-γάντι» κατανομή) και είναι συχνά επιδεινούμενη τη νύχτα.

2. Αλκοολική Πολυνευροπάθεια

Η χρόνια κατανάλωση αλκοόλ βλάπτει τα νεύρα άμεσα (τοξική δράση αιθανόλης) και έμμεσα (μέσω έλλειψης βιταμινών, κυρίως Β1 και Β12). Είναι η δεύτερη πιο συχνή αιτία πολυνευροπάθειας.

3. Αυτοάνοσες Πολυνευροπάθειες

Σύνδρομο Guillain-Barré (GBS) Οξεία φλεγμονώδης απομυελινωτική πολυνευροπάθεια — συνήθως μετά από λοίμωξη. Εξελίσσεται ταχέως (ημέρες-εβδομάδες) και μπορεί να είναι επικίνδυνη αν προσβληθούν αναπνευστικοί μύες. Αναστρέψιμη στις περισσότερες περιπτώσεις.

Χρόνια Φλεγμονώδης Απομυελινωτική Πολυνευροπάθεια (CIDP) Χρόνια αυτοάνοση πολυνευροπάθεια που εξελίσσεται σε εβδομάδες-μήνες. Ανταποκρίνεται συχνά καλά σε ανοσοτροποποιητική θεραπεία (IVIG, κορτιζόνη, πλαμαφαίρεση).

Πολυνευροπάθεια σε Αυτοάνοσα Νοσήματα Μπορεί να εμφανιστεί σε ρευματοειδή αρθρίτιδα, SLE, Σύνδρομο Sjögren, αγγειίτιδες.

4. Κληρονομικές Πολυνευροπάθειες

Νόσος Charcot-Marie-Tooth (CMT) Η πιο συχνή κληρονομική νευρολογική νόσος. Αφορά κλασικά τους νέους και μέσης ηλικίας, με αργά εξελισσόμενη αδυναμία στα άκρα, ιδιαίτερα τα κάτω.

5. Διατροφικές Ελλείψεις

• Βιταμίνη Β12: Πολύ συχνό αίτιο, ειδικά σε菜χορτοφάγους, ηλικιωμένους, ή ασθενείς με γαστρεντερικά προβλήματα
• Βιταμίνη Β1 (θειαμίνη): Κυρίως σε αλκοολικούς
• Βιταμίνη Ε: Σπανιότερα
• Χαλκός: Σπάνια, μπορεί να εμφανιστεί μετά από βαριατρικές επεμβάσεις

6. Τοξικές Πολυνευροπάθειες

Φαρμακευτικές αιτίες:

• Χημειοθεραπεία (κυρίως τα πλατινοειδή και οι βίνκες)
• Αντιβιοτικά (μετρονιδαζόλη, ισονιαζίδη)
• Αντικαρκινικά φάρμακα
• Στατίνες (σε σπάνιες περιπτώσεις)

Βιομηχανικά/περιβαλλοντικά τοξικά:

• Μόλυβδος, υδράργυρος, αρσενικό
• Διαλύτες οργανικοί
• Ακρυλαμίδιο

7. Παρανεοπλαστικές Πολυνευροπάθειες

Σε ορισμένες περιπτώσεις, καρκινώματα (πνεύμονα, στήθους, ωοθηκών) μπορούν να προκαλέσουν αυτοάνοση αντίδραση που στρέφεται κατά των νεύρων.

8. Αμυλοείδωση

Εναπόθεση μη φυσιολογικής πρωτεΐνης (αμυλοειδούς) στα νεύρα — κληρονομική ή επίκτητη (σε συσχέτιση με αιματολογικές νόσους).

9. Ιδιοπαθής Πολυνευροπάθεια

Σε περίπου 25-30% των περιπτώσεων, παρά την εκτεταμένη αξιολόγηση, δεν βρίσκεται συγκεκριμένη αιτία. Αυτές ονομάζονται «ιδιοπαθείς».

---

Συμπτώματα Πολυνευροπάθειας

Τα συμπτώματα ποικίλλουν ανάλογα με τους τύπους νευρικών ινών που έχουν προσβληθεί.

Αισθητικά Συμπτώματα

Θετικά αισθητικά συμπτώματα (υπερδραστηριότητα):

• Μυρμήγκιασμα (paresthesia)
• Καίγοντας πόνος — συχνά χειρότερος τη νύχτα
• Ηλεκτρικό αίσθημα
• Υπεραισθησία (ακόμα και η επαφή με σεντόνι είναι επώδυνη)
• Allodynia — πόνος από ερέθισμα που φυσιολογικά δεν πονάει (π.χ. αγγίξιμο)

Αρνητικά αισθητικά συμπτώματα (υπολειτουργία):

• Μούδιασμα — αίσθηση «νεκρής» περιοχής
• Μειωμένη αίσθηση θερμοκρασίας
• Μειωμένη αίσθηση δόνησης
• Αστάθεια στη βάδιση (ιδίως στο σκοτάδι ή με κλειστά μάτια — απώλεια ιδιοδεκτικότητας)

Κινητικά Συμπτώματα

• Αδυναμία στα άκρα — συχνά ξεκινά από τα πόδια (δυσκολία ανύψωσης άκρου ποδός, «πτώση ποδός»)
• Ατροφία μυών
• Κράμπες
• Μειωμένα ή απόντα αντανακλαστικά (ειδικά αχίλλειο)

Αυτόνομα Συμπτώματα

• Ορθοστατική υπόταση (ζάλη κατά την έγερση)
• Γαστροπάρεση (αργή κένωση στομάχου)
• Δυσκοιλιότητα ή διάρροια
• Ανικανότητα
• Διαταραχή εφίδρωσης (άνιση ή απουσία εφίδρωσης)
• Αρρυθμίες καρδιάς

---

Διάγνωση — Βήμα Προς Βήμα

Κλινική Εξέταση

Ο νευρολόγος θα αξιολογήσει:

• Αντανακλαστικά (ειδικά αχίλλειο και επιγονατιδιαίο)
• Αισθητικότητα (αφή, πόνο, θερμοκρασία, δόνηση, ιδιοδεκτικότητα)
• Μυϊκή ισχύ και τόνο
• Βάδιση — δοκιμή Romberg (ισορροπία με κλειστά μάτια)

Ηλεκτρομυογράφημα και Νευρική Αγωγιμότητα (ENMG)

Η πιο σημαντική εξέταση για πολυνευροπάθεια. Περιλαμβάνει δύο μέρη:

Μελέτη Νευρικής Αγωγιμότητας (NCS) Μετρά πόσο γρήγορα και με τι αποτελεσματικότητα ταξιδεύουν τα ηλεκτρικά σήματα κατά μήκος των νεύρων. Εντοπίζει εάν η βλάβη αφορά τη μυελίνη (απομυελινωτική) ή τον άξονα (αξονική).

Ηλεκτρομυογράφημα (EMG) Μετρά την ηλεκτρική δραστηριότητα των μυών ηρεμίας και κατά τη συστολή. Βοηθά να αξιολογηθεί εάν υπάρχει και κινητική βλάβη.

Εξετάσεις Αίματος

Τυπικός αιματολογικός έλεγχος για αναζήτηση αιτιών:

• Γλυκόζη νηστείας και HbA1c (διαβήτης)
• Βιταμίνη Β12, Β1, φυλλικό οξύ
• Θυρεοειδικοί δείκτες
• Νεφρική και ηπατική λειτουργία
• Ανοσολογικές εξετάσεις (ANA, ANCA, cryoglobulines)
• Ηλεκτροφόρηση πρωτεϊνών ορού (για παραπρωτεΐνη)
• Ογκομάρκερ (σε υποψία παρανεοπλαστικής)

Βιοψία Νεύρου

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις όπου η αιτία παραμένει άγνωστη ή υποψιαζόμαστε σπάνιες παθήσεις (αγγειίτιδα νεύρου, αμυλοείδωση). Γίνεται συνήθως στο σουράλ νεύρο (κνήμη).

Βιοψία Δέρματος

Ελάχιστα επεμβατική εξέταση για αξιολόγηση νευρικής πυκνότητας μικρών ινών — χρήσιμη στη «νευροπάθεια μικρών ινών».

Ανάλυση Εγκεφαλονωτιαίου Υγρού (ΕΝΥ)

Σε υποψία GBS ή CIDP — τυπικά δείχνει υψηλές πρωτεΐνες χωρίς πλεοκυττάρωση.

---

Σύγχρονη Αντιμετώπιση

Θεραπεία Της Αιτίας

Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος αντιμετώπισης πολυνευροπάθειας είναι η θεραπεία της υποκείμενης αιτίας:

• Διαβητική: Σχολαστικός γλυκαιμικός έλεγχος — κεντρικός στόχος
• Αλκοολική: Πλήρης αποχή από αλκοόλ + βιταμίνες Β
• Ελλείψεις βιταμινών: Αναπλήρωση (ενδομυϊκή Β12, από στόματος Β1, κ.λπ.)
• Αυτοάνοσες: Κορτικοστεροειδή, ενδοφλέβιες ανοσοσφαιρίνες (IVIG), πλαμαφαίρεση, μυκοφαινολικό
• Τοξικές: Διακοπή τοξικής ουσίας/φαρμάκου

Συμπτωματική Θεραπεία Πόνου

Ο νευροπαθητικός πόνος απαιτεί ειδική αντιμετώπιση:

Πρώτης γραμμής:

• Γκαμπαπεντίνη (Neurontin) / Πρεγκαμπαλίνη (Lyrica)
• Αντικαταθλιπτικά (ντουλοξετίνη, αμιτριπτυλίνη)

Δεύτερης γραμμής:

• Τραμαδόλη
• Τοπική καψαϊκίνη ή λιδοκαΐνη
• Τοπικό EMLA

Μη φαρμακευτικά:

• Ιατρικός βελονισμός — αυξανόμενα αποδεικτικά στοιχεία για αποτελεσματικότητα σε νευροπαθητικό πόνο
• TENS (Διαδερμική ηλεκτρική νευρική διέγερση)
• Φυσικοθεραπεία

Φυσικοθεραπεία και Αποκατάσταση

Κρίσιμη συνιστώσα — ιδίως σε κινητική πολυνευροπάθεια:

• Ενδυνάμωση μυών
• Βελτίωση ισορροπίας και συντονισμού
• Ορθωτικά — για «πτώση ποδός»
• Βοηθήματα βάδισης εάν χρειαστεί

Φροντίδα Ποδιών

Ιδιαίτερα σημαντική στη διαβητική πολυνευροπάθεια: καθημερινή επιθεώρηση, κατάλληλα υποδήματα, αποφυγή τραυμάτων.

---

Ζήστε με Πολυνευροπάθεια — Πρακτικές Συμβουλές

Ασφάλεια στο Σπίτι

• Τοποθετήστε χαλάκια αντιολισθητικά στο μπάνιο
• Εξασφαλίστε καλό φωτισμό σε όλους τους χώρους
• Αποφύγετε βαριά χαλιά που μπορούν να προκαλέσουν πτώσεις
• Χρησιμοποιήστε κιγκλιδώματα στις σκάλες

Διαχείριση Πόνου

• Τηρήτε ημερολόγιο πόνου — βοηθά τον γιατρό να ρυθμίσει τη θεραπεία
• Αποφύγετε θερμά μπάνια (κίνδυνος εγκαύματος λόγω μειωμένης αίσθησης θερμοκρασίας)
• Χρησιμοποιήστε ειδικά κρεβάτια ή μαξιλάρια για ανακούφιση

Διατροφή και Συμπληρώματα

• Αντιφλεγμονώδης διατροφή — Μεσογειακό πρότυπο
• Αποφυγή αλκοόλ
• Ακολουθήστε τις οδηγίες του νευρολόγου για συμπληρώματα

---

Πολυνευροπάθεια και Χρόνιος Πόνος

Η πολυνευροπάθεια είναι μια από τις κύριες αιτίες χρόνιου νευροπαθητικού πόνου. Ο νευροπαθητικός πόνος διαφέρει από τον «κοινό» πόνο — είναι αποτέλεσμα δυσλειτουργίας ή βλάβης του ίδιου του νευρικού συστήματος, όχι βλάβης ιστών.

Αυτό τον κάνει ιδιαίτερα δύσκολο να αντιμετωπιστεί με τα κοινά αναλγητικά. Απαιτεί εξειδικευμένη φαρμακευτική και μη φαρμακευτική προσέγγιση από νευρολόγο που κατανοεί τους μηχανισμούς του νευροπαθητικού πόνου.

---

Πότε να Επισκεφθείτε Νευρολόγο στην Αθήνα

Αναζητήστε αξιολόγηση εάν:

• Αισθάνεστε μουδιάσματα ή μυρμήγκιασμα στα χέρια ή τα πόδια που διαρκούν πάνω από μερικές εβδομάδες
• Έχετε καίγοντα πόνο — κυρίως τη νύχτα
• Παρατηρείτε αδυναμία ή δυσκολία στη βάδιση
• Είστε διαβητικός και δεν έχετε ελεγχθεί για νευροπάθεια
• Έχετε ιστορικό χρόνιας κατανάλωσης αλκοόλ
• Κάνετε ή κάνατε χημειοθεραπεία

Η πολυνευροπάθεια είναι πολύ πιο αποτελεσματικά αντιμετωπίσιμη όταν διαγνωστεί νωρίς. Σε πολλές περιπτώσεις, η έγκαιρη θεραπεία μπορεί να σταματήσει ή ακόμα και να αντιστρέψει τη βλάβη.

Δείτε επίσης: Νευρολόγος Αθήνα — Πότε να Επισκεφθείτε

Για πληροφορίες σχετικά με τη διαγνωστική αξιολόγηση και τις θεραπευτικές επιλογές που παρέχει η Δρ. Ζάγκλη Ιωάννα-Ηώ, επισκεφθείτε τη σελίδα Υπηρεσίες.